2023’te Yapılmayanlar Şimdi Yapılırsa Seçim Kazandırır mı?
Pazar yazısı: Keyifli okumalar veya hayıflanmalar… Enflasyonu düşürmek tek başına yeterli değil. Vatandaş, ekonomik programın sonucunu cebinde, çocuğunun okulunda, ödediği vergide ve aldığı kamu hizmetinde görmeli.
Mal ve Hizmet Alımı
Yatırım Bütçesi
%5 İhale Verimliliği
Potansiyeli
2023 seçimlerini; kurun istenen seviyede tutulması, kredi mekanizmasının genişletilmesi ve güçlü finansal müdahaleler kazandırdı. Bu defa ise seçimin sonucunu, ekonomik sıkışmayı en ağır biçimde yaşayan toplumsal kesimlere yönelik doğrudan ve ölçülebilir destekler belirleyebilir.
Yalnızca enflasyonun düşmesi yeterli olmayacaktır. Vatandaş, ekonomik programın sonucunu kendi cebinde görmediği sürece makro göstergelerdeki iyileşmenin siyasi karşılığı sınırlı kalabilir.
Bu defa seçimi kur müdahalesi değil; ücretliye, öğrenciye, aileye ve dar gelirliye doğrudan dokunan bütçe müdahaleleri kazandırabilir.
Bütçede küçük oran, toplumda büyük etki
2026 bütçesinde mal ve hizmet alımları yaklaşık 1,25 trilyon TL, yatırım bütçesi ise yaklaşık 1,31 trilyon TL düzeyinde. Kamu alımlarında ve harcama tercihlerinde sınırlı bir iyileşme bile çok geniş bir toplumsal etki üretebilir.
%10 verimlilik
125 milyar TLYaklaşık 14 milyon öğrenciye bir eğitim yılı boyunca ücretsiz okul yemeği sağlanabilir.
%5 daha iyi fiyat ve rekabet
161,5 milyar TLÜcretlilerin vergi yükünü azaltacak ve sosyal programları genişletecek bir mali alan oluşturulabilir.
10 milyon çalışana hedefli indirim
100 milyar TLÇalışan başına aylık ortalama yaklaşık 830 TL avantaj; ailelerle birlikte yaklaşık 30 milyon vatandaşa etki.
Hedefli vergi indirimi
50 milyar TLTemel gıda, çocuk ve hijyen ürünlerinde 10–27 milyon haneye ulaşabilecek bir destek tasarlanabilir.
%10’un yönünü değiştirmek
131 milyar TL1 milyon öğrenciye barınma desteği, 1.000 yeni kreş ve 1.000 kamu binasında deprem güçlendirmesi mümkün olabilir.
Tasarrufun karşılığı görünür olmalı
250–300 milyar TLMükerrer sayım yapılmadan gerçekçi biçimde oluşturulabilecek mali alan, doğrudan vatandaşa yönlendirilmelidir.
Kaynak nereden gelecek, kime gidecek?
| Kaynak | Yaklaşık tutar | Vatandaşa yansıması | Olası etki |
|---|---|---|---|
| Mal ve hizmet alımlarında %10 verimlilik | 125 milyar TL | Ücretsiz okul yemeği | Yaklaşık 14 milyon öğrenci |
| Kamu alımlarında %5 daha iyi fiyat | 161,5 milyar TL | Gelir vergisi indirimi ve sosyal destekler | 15–16 milyon çalışan |
| Hedefli gelir vergisi indirimi | 100 milyar TL | Düşük ve orta gelirlinin net ücretinin artması | Ailelerle birlikte yaklaşık 30 milyon vatandaş |
| Temel ihtiyaçlarda KDV indirimi | 50 milyar TL | Gıda, çocuk ve hijyen ürünlerinde fiyat desteği | 10–27 milyon hane |
| Yatırım bütçesinin yeniden önceliklendirilmesi | 131 milyar TL | Yurt, kreş ve deprem güçlendirmesi | Milyonlarca öğrenci, çocuk ve aile |
Mesele tasarruf etmek değil, tasarrufu görünür kılmak
Vatandaş, “kamuda tasarruf yapıldı” açıklamasına tek başına inanmaz. Tasarrufun hangi hizmete dönüştüğünü görmek ister. Bu nedenle her tasarruf kararı, ölçülebilir bir sosyal sonuçla eşleştirilmelidir.
5 milyar TL ihale avantajı → kaç öğrenci bursu?
10 milyar TL ertelenen yatırım → kaç yeni kreş?
Tasarruf devlette, kazanç vatandaşta görünmeli.
Tasarruf yalnızca bütçe açığını azaltan teknik bir işlem olarak kalırsa siyasi etki üretmez. Vatandaşın vergisi, okul yemeği, kreş, yurt, ulaşım ve enerji faturası üzerinden günlük hayata yansımalıdır.
Seçimi ne kazandırır?
Seçimi kazandıracak cümle yalnızca “Enflasyonu düşürdük” olmayacaktır. Çünkü enflasyon düşerken ücretlinin vergi yükü devam ediyor, temel ihtiyaç fiyatları yüksek kalıyor ve ailelerin eğitim, barınma ve bakım maliyetleri azalmıyorsa vatandaş iyileşmeyi hissetmez.
“Vatandaştan fedakârlık istemeden önce devleti değiştirdik. Kamuda tasarruf ettik, vergiyi azalttık ve kaynağı doğrudan vatandaşın hayatına aktardık.”
2023’te yapılmayanlar bugün hâlâ yapılabilir. Ancak reformların seçim dönemine yakın açıklanması değil, sonuçlarının şimdiden görünmeye başlaması gerekir. İhale reformu, vergi dilimi düzenlemesi, okul yemeği, kreş ve öğrenci barınma desteği birlikte yürütülürse ekonomik programın toplumsal karşılığı güçlenebilir.
Pazar yazısı: Keyifli okumalar veya hayıflanmalar…
Yöntem notu: Yazıda yer alan vatandaş sayıları ve birim maliyetler, politika seçeneklerinin ölçeğini göstermek amacıyla kullanılan yaklaşık senaryolardır. Kesin uygulama maliyeti veya resmî hedef olarak değerlendirilmemelidir.
Ekonomi programını yalnızca rakamlarla değil, vatandaşın hayatındaki sonuçlarla değerlendirin.
Yazıyı paylaşın, görüşlerinizi yorumlarda belirtin ve GRC Management içeriklerini takip edin. Keyifli okumalar veya hayıflanmalar…
Bir yanıt yazın