Altının 4.300 doların üzerine çıktığı, ülkede ise ekonomik belirsizliğin ve nakit sıkışıklığının arttığı bir ortamda yatırımcıların önemli bir kısmı adeta “donmuş” durumda. Davranışsal finans açısından bu tablo yalnızca ekonomik koşullarla değil; kayıptan kaçınma, çıpalama, pişmanlık korkusu ve sürü psikolojisi gibi bilişsel eğilimlerle de açıklanabilir.

Satış neden bir eşik? Kayıptan kaçınma ve çıpalama

Altını yüksek fiyatlardan alan yatırımcılar, mevcut seviyelerden satış yapmakta zorlanıyor. Çünkü yatırımcı zihninde satış, yalnızca portföydeki bir değişiklik değil, kararın sonucunu kesinleştiren psikolojik bir eşik anlamına geliyor. Fiyatın daha da yükselebileceği düşüncesi, “Şimdi satarsam fırsatı kaçırırım” korkusunu besliyor.

Zihinsel muhasebe: altın ayrı hesap, borç ayrı hesap

Aynı kişiler, kriz döneminde ihtiyaç duydukları nakdi oluşturamadıkları için yüksek faizli borçlarını taşımaya devam edebiliyor. Burada önemli bir zihinsel muhasebe yanılgısı ortaya çıkıyor: Yatırımcı altınını dokunulmaması gereken ayrı bir servet hesabı, borcunu ise günlük hayatın zorunlu bir maliyeti olarak değerlendiriyor.

Kapanan çıkış kanalları: gayrimenkul ve otomobil

Bir başka kesim, altınını daha önce yüksek seviyelerden bozdurarak konut, arsa veya başka gayrimenkuller satın aldı. Ancak bu varlıkların beklenen primi yapmaması, yatırımcıda hayal kırıklığı ve pişmanlık yarattı. Bu deneyim, yeni bir gayrimenkul yatırımı için altın bozdurma isteğini zayıflatıyor. Geçmişteki olumsuz sonuç zihinde olduğundan daha fazla ağırlık kazanıyor ve yatırımcı, benzer bir kararı yeniden vermekten kaçınıyor.

Türk toplumunda altın bozdurarak otomobil alma eğilimi de uzun yıllardır güçlüydü. Fakat araç talebinin geçmiş yıllara kıyasla yaklaşık yüzde 20 gerilediği ve otomobilin hızlı değer kazandıran bir yatırım aracı olma özelliğinin zayıfladığı bir ortamda, bu kanal da cazibesini kaybediyor. İnsanlar yalnızca ihtiyaçlarını değil, satın aldıkları varlığın gelecekte prim yapıp yapmayacağını da hesaplıyor. Otomobilde güçlü bir kazanç beklentisi oluşmadığında altından çıkış için gereken psikolojik gerekçe de ortadan kalkıyor.

Satamıyor, satmayınca faiz ödüyor, geçince pişman olmaktan korkuyor.

Peki bu piyasada kim işlem yapar?

Bu koşullarda altın piyasasındaki işlemleri öncelikle üç grup gerçekleştirebilir:

Asıl soru fiyat değil, fırsat maliyeti

Dolayısıyla piyasadaki asıl soru “Altın yükselir mi, düşer mi?” değildir. Daha doğru soru şudur:

Altını elde tutmanın fırsat maliyeti, sağlayabileceği muhtemel getiriden daha mı yüksek?

Yatırımcı kararını geçmişte hangi fiyattan alım yaptığına göre değil; bugünkü borç maliyetine, nakit ihtiyacına, risk kapasitesine ve alternatif yatırım araçlarının beklenen getirisine göre vermelidir. Çünkü alış fiyatına çıpalanmak, geçmişte verilmiş bir kararı bugünkü ekonomik gerçeklerin önüne koymak anlamına gelir.

Piyasa ne zaman yeniden hareketlenir?

Sonuç olarak altın 4.300 doların üzerindeyken piyasayı belirleyecek temel unsur yalnızca fiyat değildir. Nakit ihtiyacı, yüksek faiz, alternatif varlıklardaki getiri beklentisi ve yatırımcıların pişmanlıktan kaçınma davranışı birlikte etkili olacaktır. Alıcı ile satıcının yeniden güçlü biçimde karşılaşabilmesi için üç koşuldan en az birinin gerçekleşmesi gerekiyor:

Size sorular

Bu analizin video versiyonu yakında Şirket Terapisi kanalında.

Not: Bu yazı davranışsal finans çerçevesinde bir değerlendirmedir; fiyat öngörüsü içermez. Metinde geçen 4.300 dolar seviyesi ve araç talebindeki yaklaşık %20’lik gerileme, yazının kaleme alındığı tarihteki yaklaşık büyüklüklerdir. Kişisel karar için bireysel nakit akışı, borç maliyeti ve risk kapasitesi esas alınmalıdır.